Overleven in een onzekere wereld

‘De beste oplossing is het ongewisse omarmen,’ schreef de overleden Amerikaanse psychologe Susan Jeffers in haar gelauwerde zelfhulpboek Embracing uncertainty. Haar advies: koester geen verwachtingen, hoop nergens op – grote kans namelijk dat je dan wordt teleurgesteld. Wees gewoon alleen maar benieuwd hoe het verder zal gaan in je leven.

‘De magie van de verwondering verandert je angst voor onzekerheid in nieuwsgierigheid’.

Volgens haar moeten we beseffen dat een mens, in welke situatie hij ook verkeert, altijd volgens zijn waarden kan leven. Het resultaat is dan dat je je veel rustiger voelt en je zelfvertrouwen niet laat ondermijnen – met als grote voordeel dat je minder emotioneel, en dus verstandiger reageert op onverwachte situaties.

In de psychologie staat die houding bekend als ambiguïteitstolerantie: alles wat nieuw, onoverzichtelijk en onzeker is gewoon maar in je leven toelaten, en accepteren dat je niet weet hoe het zal aflopen.

De meeste mensen blijken een lage ambiguïteitstolerantie te hebben. Ze willen dat alles lekker ­duidelijk blijft en denken graag zwart-wit, verdragen geen tegenstrijdigheden, willen liefst meteen antwoord op vragen en hebben een pesthekel aan vage informatie.

Hoe werk je daar dan aan?

• Leer onduidelijkheid verdragen: maak je geen illusie over controle maar erken dat je weinig invloed hebt op hoe de meeste zaken lopen (je zal de lotto niet eerder winnen als je zelf de cijfers kiest ipv de computer).
• Neem je denkpatronen onder de loep: inschattingen maken van de toekomst is onlogisch en vaak zitten onze eigen kansberekeningen er los naast.
• Vermijd alles-of-niets-denken: de wereld zit niet vol met absolute waarheden, al zou dat wel veel comfortabeler zijn. We leven eenmaal in een grijze nevel, dat accepteren maakt het leven gemakkelijker.
• Stop met dingen onder- of overschatten: de inschatting van ons eigen kennisniveau blijkt in heel veel situaties niet te kloppen, beter is om dat dus eerst te gaan onderzoeken: waar hebben we in feite echt verstand van en van wat denken we dat alleen maar?
• Vind een balans tussen zekerheid en twijfel: accepteer dat er altijd factoren in het spel kunnen zijn waar zelfs de grootste expert niet van afweet. Of, zoals Socrates al zei: ‘Bewustwording van onze eigen onwetendheid is het begin van wijsheid.’

1. Sta open voor afwijkende meningen: We zien graag onze eigen mening bevestigd, maar zouden beter luisteren naar de visie van anderen.

2. Doe niet aan gedachtenlezen: Neem je vermoedens over andermans gedachten dus vaker met een korreltje zout, en ga er evenmin van uit dat de ander in jouw hoofd kan kijken.

3. Bepaal wat iets je waard is: Maak een rationeel sommetje van wat verschillende uitkomsten van een situatie zouden betekenen voor je gevoel.

4. Wees op je hoede voor mensen vol zelfvertrouwen: Ze zijn niet per se zo competent als we inschatten.

5. Plan uw financiën realistisch: Hou een ruime marge voor zowel inkomsten (lager dan je denkt) en je kosten (hoger dan je denkt).

6. Besef wie iets zegt: Vraag je vaker af hoe betrouwbaar de bron is.

7. Noteer je vergissingen: Wuif fouten niet snel snel weg, maar noteer ze, zo leer je er uit voor de volgende keer.

8. Zeg vaker: ‘Of niet’: Laat verwachtingen los door na elke gedachte ‘of niet’ te zeggen. Doe het tot het een automatisme wordt.

9. Laat het koord los: Beeld je een denkbeeldig koord in bij situaties waarvan je graag de controle zou hebben (bv. mooi weer voor een huwelijk). Knip het koord door, adem diep in en voel jezelf de controle loslaten. Vertrouw erop dat de dingen uiteindelijk moeten lopen zoals ze lopen.